Przejdź do treści

Jak schudnąć bez efektu jojo? Oto co radzą dietetycy

Jak schudnąć bez efektu jojo? Oto co radzą dietetycy

Efekt jojo po redukcji dotyka bardzo wielu osób i… nie jest przypadkiem. Najczęściej wynika – po prostu – z błędów jakie popełniamy zarówno podczas samego procesu jak i podchodząc do niego. Błędów, których naprawdę łatwo uniknąć. O jakie dokładnie aspekty chodzi? Sprawdźmy!

Czym jest efekt jojo i kiedy się pojawia?

Znienawidzony przez większość z nas efekt jojo to po prostu powrót do masy ciała sprzed odchudzania, a często nawet jej przekroczenie, po zakończeniu diety. 

Waga z jabłkami

Kilogramy wracają zwykle w ciągu kilku miesięcy do roku. Powód? Dietetycy przyznają, że bardzo często to „zasługa” zbyt wysokiego deficytu kalorycznego na start. Takie diety pozwalają szybko zredukować liczbę niechcianych kilogramów, ale kilogramy te wracają jak bumerang. Właśnie dlatego dietetycy podkreślają, aby unikać tzw. diet cud, głodówek i wszelkich protokołów obiecujących szybkie chudnięcie.

Przyczyn efektu jojo jest jednak więcej. Jednym z powodów może być także adaptacja metaboliczna, gdy po zbyt długim deficycie organizm wchodzi w tryb oszczędzania energii. 

Osoba po diecie redukcyjnej

Warto wspomnieć także o utracie masy mięśniowej: gdy w naszej diecie jest za mało białka oraz nie stawiamy na trening, tracimy nie tylko tkankę tłuszczową, ale też mięśniową. Masę mięśniową, która sama w sobie jest kluczem do tego, aby być w formie.

No i ostatnie, a mianowicie powrót do starych nawyków. O to zapytaliśmy dietetyczkę Just Be Fit.

„Bardzo często spotykam się z tym, że osoba chce schudnąć kilka kilogramów, skupia się na tym celu i ma przekonanie, że po redukcji wróci do starych nawyków, a… kilogramy nie wrócą. Niestety tak to nie działa: zmianę nawyków najlepiej traktować jak zmianę na lata, a nie na moment, tylko po to, aby na wadze zobaczyć liczbę, która nas satysfakcjonuje”.

Jak schudnąć bez efektu jojo?

Wiemy już, jakie są przyczyny efektu jojo. Co w takim razie zrobić, aby zminimalizować ryzyko jego pojawienia się?

Przede wszystkim dobrać odpowiedni deficyt kaloryczny, który w przypadku większości osób powinien wynosić od 300 do 500 kcal dziennie [1]. Przede wszystkim nie powinien być on niższy, aniżeli nasza podstawowa przemiana materii. Czyli takiej liczby kcal, która jest potrzebna do podstawowych funkcji życiowych.

Oznacza to tym samym, że diety typu 1000 kcal, detoksy i głodówki, to najczęstszy powód, jeśli chodzi o pojawienie się efektu jojo.

Taka stopniowa redukcja wymaga cierpliwości, niemniej jednak sprawia, że kilogramy mają szansę zniknąć… na lata, a nie na chwilę.

Jak białko i trening siłowy chronią przed efektem jojo?

Jednym z powodów efektu jojo jest także utrata masy mięśniowej. Właśnie dlatego podczas redukcji tak istotna jest podaż odpowiedniej ilości białka, a do tego trening siłowy.

Ile jeść białka na redukcji? Eksperci zalecają, aby te osoby, które stosują dietę redukcyjną, jadły 1,2-1,6 gramów białka na kg masy ciała (w ciągu doby). Dla porównania warto wskazać, że osoby na utrzymaniu mogą jeść 0,8-1 g białka [2]. 

Błędem jest jednak sięganie od razu po odżywkę białkową, która może stanowić (ale nie musi) dodatek do diety. W sklepach jest bowiem wiele łatwo dostępnych produktów z wysoką zawartością białka, takich jak skyr, serek wiejski, chude mięso, strączki, tofu oraz orzechy i nasiona (które są również źródłami zdrowych tłuszczów).

Warto wspomnieć jeszcze o roli treningów siłowych, które stanowią drugi krok, jeśli chodzi o ochronę masy mięśniowej. Ile i jak trenować na redukcji? Wystarczą 2-3 treningi siłowe w tygodniu, obejmujące główne partie mięśniowe: nogi, pośladki, plecy, klatkę piersiową oraz ramiona. Nie trzeba od razu chodzić na siłownię. Na początek dobrze sprawdzą się ćwiczenia z masą własnego ciała (przysiady, wykroki, pompki, mostki biodrowe) czy trening z gumami oporowymi. Ważne jest natomiast to, żeby stopniowo zwiększać trudność, np. liczbę powtórzeń, obciążenie lub też tempo ćwiczeń.

Jak zakazy na diecie prowadzą do efektu jojo?

Mamy cel: schudnąć 5, 10, 15 kilogramów. Najlepiej: szybko! Plan: nie jeść słodyczy i fast-foodów i przejść na dietę „idealną”. Problem w tym, że taki reżim bardzo szybko nam się nudzi i przestaje być realistyczny, a wcześniej lubiane produkty kuszą jeszcze bardziej. No właśnie: przez taki plan jedzenie staje się zakazanym owocem, o którym… nie przestajemy myśleć.

Prędzej czy później w naszym polu widzenia pojawi się tabliczka ulubionej czekolady, pizza podczas spotkania ze znajomymi, deser u babci… Jeśli jesteśmy na zbyt dużym deficycie, nie tylko się na nie skusimy (łamiąc w głowie mentalny zakaz), ale zjemy znacznie więcej, aniżeli bez takiego zakazu. Może pojawić się też tzw. wilczy apetyt, gdy zamiast paska czekolady, pochłoniemy całą tabliczkę. A nawet więcej. Potem: poczucie winy, nowe zakazy i huśtawka.

Właśnie dlatego podczas redukcji warto dopuścić do siebie myśl, że… będziemy jeść słodkości i fast-foody. Nie codziennie, ale od czasu do czasu, dbając jednocześnie o to, aby nie zaburzyło to ustalonego deficytu kalorycznego.

Jak wyjść z diety, żeby nie przytyć? Etap stabilizacji krok po kroku

Żeby nie przytyć po diecie, trzeba zastosować kilka strategii. Oto one.

  • Obliczanie nowego zapotrzebowanie – zapotrzebowanie podczas redukcji i po niej zmienia się. Dlatego warto sprawdzić kalkulator kalorii i dowiedzieć się, ile aktualnie wynosi nasza podstawowa przemiana materii.
  • Stopniowe dodawanie kcal – najlepiej zwiększać kaloryczność o 100-200 kcal tygodniowo. 
  • Kontrolowanie masy ciała – nie trzeba ważyć się codziennie, gdyż masa ciała fluktuuje, a niewielki wzrost to zazwyczaj „zasługa wody oraz glikogenu”.
  • Zachowanie nawyków – aby nie wpaść w spiralę efektu jojo, kluczowe jest to, aby zachować regularność posiłków, dalej stawiać na odpowiednie komponowanie posiłków oraz nie rezygnować z aktywności.
  • Zachowanie elastyczności – po redukcji również nie trzeba zabraniać sobie wyjść do restauracji, czy ulubionych deserów, ale odpowiednio zaplanować je w planie tygodnia. 

Czy efekt jojo zależy od psychiki?

Tak, w dużym stopniu. Na powrót kilogramów wpływa nie tylko to, co i ile jemy, ale też to, dlaczego jemy. Jeśli jedzenie służy do radzenia sobie ze stresem, nudą czy smutkiem, sama dieta nie wystarczy, bo po jej zakończeniu emocje nadal będą „sięgać” po jedzenie.

Najczęstsze psychologiczne przyczyny efektu jojo po stronie naszej psyche to:

  • Jedzenie emocjonalne – sięganie po słodycze czy przekąski w odpowiedzi na stres, zmęczenie albo złe samopoczucie, a nie na głód. Problem ten warto zaadresować jeśli wiemy, że mamy tendencję do zajadania problemów.
  • Myślenie „wszystko albo nic” – jedno ciastko traktujemy jak porażkę i uznajemy, że „dieta i tak jest już zepsuta”, więc… jemy dalej.
  • Dieta jako stan przejściowy – gdy traktujemy odchudzanie jak projekt z datą końcową, po osiągnięciu celu wracamy do starych nawyków. A wtedy… wracają kilogramy.
  • Nierealistyczne oczekiwania – zbyt szybkie tempo czy wymarzona waga, którą trudno utrzymać, prowadzą do frustracji i kolejno porzucenia zdrowych nawyków (nagle lub stopniowo).

Kiedy skorzystać z pomocy dietetyka?

Wielokrotne, nieudane próby schudnięcia to jedna z głównych przyczyn, dla których warto skorzystać ze wsparcia dietetyka. Dietetyk sprawdzi, czy wciąż nie popełniamy tych samych błędów (a to zdarza się bardzo często), czy mamy odpowiedni deficyt, a może zupełnie błędnie komponujemy jadłospis.

Efekt jojo bardzo często dotyka też osób z wysoką nadwagą. W takiej sytuacji wsparcie dietetyka może być absolutnym kluczem do tego, aby w końcu odnieść sukces.

Wielokrotny efekt jojo może też demotywować: wówczas warto korzystać ze wsparcia psychodietetyka i/lub psychologa. 

Czy da się schudnąć bez efektu jojo? Tak!

Podsumowując, zdecydowanie można schudnąć bez efektu jojo. Ale można zrobić to jedynie wtedy, gdy racjonalnie dopasujemy deficyt i zaplanujemy dietę w taki sposób, że będzie ona… możliwa do utrzymania. No i nie potraktujemy jej wyłącznie jako rozwiązania na chwilę! W przeciwnym razie, tuż po ukończeniu redukcji kilogramy wrócą… jak bumerang. I właśnie tego chcielibyśmy uniknąć.

Bibliografia:

  1. Kureń A. „Deficyt kaloryczny: czym jest i ile powinien wynosić?”. Centrum Respo, 2026. https://centrumrespo.pl/odchudzanie/deficyt-kaloryczny-co-to-jest/ 
  2. Leidy, H. J., Clifton, P. M., Astrup, A., Wycherley, T. P., Westerterp-Plantenga, M. S., Luscombe-Marsh, N. D., … & Mattes, R. D. (2015). The role of protein in weight loss and maintenance. The American journal of clinical nutrition, 101(6), 1320S-1329S.

Artykuł sponsorowany